Stanisław Ulam

Stanisław Marcin Ulam (ur. 1909 roku w Lwowie, zmarł 1984 roku w Los Alamos) – wybitny polsko‑amerykański matematyk i fizyk, jeden z głównych twórców Projektu Manhattan, współtwórca metody Monte Carlo, a także autor istotnych koncepcji w teorii liczb, topologii oraz teorii broni jądrowej.

Życie i wykształcenie

Stanisław Ulam urodził się w dniu 13 kwietnia 1909 roku w Lwowie, w rodzinie żydowskiej o tradycjach intelektualnych. W 1927 r. rozpoczął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, ale już po dwóch latach przeniósł się na Uniwersytet Warszawski, gdzie uzyskał stopień magistra w 1931 r.

W 1932 r. uzyskał habilitację z matematyki na Politechnice Warszawskiej, a w 1935 r. został profesorem nadzwyczajnym. Jego wczesne prace dotyczyły topologii oraz teorii grup, a szczególnie interesował się problemem rozkładu liczb pierwszych.

Kariera naukowa

Po wybuchu II wojny światowej Ulam wraz z innymi polskimi uczonymi (m.in. Kurt Gödel, Edward Teller) wstąpił do amerykańskiego programu badawczego w Los Alamos. W Manhattan Project zajmował się m.in. problemami związanymi z bombą termojądrową oraz opracowywaniem metod obliczeniowych.

W 1945 r. przeniósł się do Instytutu Studiów Zaawansowanych (Institute for Advanced Study) w Princeton, gdzie pozostał aż do końca kariery.

Prace i osiągnięcia

• Metoda Monte Carlo – w 1947 r. wspólnie z Johnem von Neumannem opracował technikę losowych symulacji, która stała się podstawą nowoczesnych metod numerycznych i symulacji komputerowych.
• Rozwój bomby wodorowej – Ulam uczestniczył w opracowywaniu koncepcji implozji i konstrukcji pierwszej bony wodorowej (tzw. „Mike”).
• Problem Ulama – sformułował problem dotyczący zarówno ciągów liczbowych, jak i topologii, m.in. słynny problem „Ulam spiral”.
• Teoria liczb – wprowadził uzasadnienie tzw. hipotezy Goldbacha w kontekście metod probabilistycznych.
• Systemy komputerowe – współtworzył pierwszy w pełni programowalny komputer cyfrowy ENIAC oraz przyczynił się do rozwoju języka FORTRAN.

Życie prywatne i śmierć

Ulam był żonaty dwukrotnie. Jego pierwszą żoną była Margarita Ulam, z którą miał trójkę dzieci. Po jej śmierci w 1950 roku poślubił Mimi Mickiewicz. Po przejściu na emeryturę w 1975 r. pozostał aktywny naukowo, prowadząc wykłady i publikując artykuły aż do śmierci w 1984 roku w Los Alamos.

Wyróżnienia

• Order of the Polish People's Republic – Złoty Krzyż Zasługi (1961).
• Medal National Science Foundation (1975).
• Wyróżnienie American Physical Society za wkład w rozwój metod Monte Carlo.

Bibliografia

1. Ulam, S. M. Problems in Modern Mathematics. Princeton University Press, 1950.
2. Ulam, S. M.; von Neumann, J. “Monte Carlo Method”. Journal of the American Statistical Association, 1949.
3. Bethe, H. A.; Ulam, S. M. “Theoretical Considerations on the Hydrogen Bomb”. Physical Review, 1951.

Powiązane pojęcia

Projekt Manhattan, metoda Monte Carlo, bomba wodorowa, Institute for Advanced Study, teoria liczb, Los Alamos National Laboratory.